Diş kliniği, insanların isteyerek gitmediği mekanlardan biridir. Tasarımın burada üstlendiği görev, mekanı güzelleştirmekten önce hastanın kaygısını azaltmaktır. Ankara/Yenimahalle'deki Pars Dental Kliniği'nde çalışırken önceliğimiz tam olarak buydu: hijyenik ve teknik gereklilikleri karşılayan ama soğuk hissettirmeyen bir mekan.
İlk mesele karşılamadır. Hasta kapıdan girdiğinde ilk gördüğü şey, o mekanla ilgili tüm beklentisini belirler. Sert, klinik ve steril bir karşılama kaygıyı artırır; fazla gösterişli bir karşılama ise güven vermez. Yumuşak bir resepsiyon karşılaması, doğru ölçülendirilmiş bir bekleme alanı ve gözü yormayan bir aydınlatma, hastanın omuzlarındaki gerginliği daha ilk dakikada azaltır.
İkinci mesele hasta akışıdır. Bir klinikte üç farklı hareket aynı anda gerçekleşir: hastanın hareketi, personelin hareketi ve malzemenin hareketi. Bu üç akışın kesişmesi hem hijyen hem mahremiyet açısından sorun yaratır. İyi kurgulanmış bir planda hasta, tedavi odasına giderken sterilizasyon alanının içinden geçmez; personel de hastanın bekleme konforunu bozmadan hareket edebilir.
Üçüncü mesele mahremiyettir. Bekleme alanında oturan bir hastanın, tedavi odasındaki konuşmaları duyması ya da içeriyi görmesi kabul edilebilir değildir. Kapı konumları, koridor kurgusu ve akustik yalıtım bu nedenle erken aşamada karara bağlanmalıdır. Mahremiyet, sonradan perde asarak çözülebilecek bir konu değildir.
Dördüncü mesele malzemedir ve sağlık yapılarında bu başlık doğrudan hijyenle ilgilidir. Yüzeylerin temizlenebilir, dezenfektana dayanıklı ve derz sayısı az olması gerekir. Estetik açıdan çekici görünen dokulu bir yüzey, temizlik açısından sorun çıkarabilir. Buradaki denge, hijyen gerekliliğini karşılarken mekanı hastane koridoruna benzetmemektir; sıcak ahşap tonları ve yumuşak yüzeylerle bu denge kurulabilir.
Beşinci mesele aydınlatmadır. Tedavi odasında hekimin ihtiyaç duyduğu aydınlık seviyesiyle, bekleme alanında hastanın ihtiyaç duyduğu sakinlik farklıdır. Aynı ışık kurgusunu her iki alana uygulamak ikisini de bozar. Tedavi alanında net ve gölgesiz, bekleme alanında yumuşak ve dolaylı bir aydınlatma doğru yaklaşımdır.
Altıncı mesele ölçek ve ergonomidir. Tedavi odasının boyutu, ünitenin konumu, hekimin ve asistanın hareket alanı milimetrik kararlardır. Birkaç santimetrelik yanlış konumlandırma, günde onlarca kez tekrarlanan bir hareketi zorlaştırır. Bu nedenle sağlık yapılarında planlama, kullanıcıyla birlikte yapılmalıdır; hekimin çalışma alışkanlığı tasarımın girdisidir.
Sonuç olarak sağlık yapılarında iyi tasarım, hastanın fark etmediği tasarımdır. Hasta kliniğin ne kadar iyi planlandığını bilmez; sadece kendini rahat hisseder. Tasarımın görevi de tam olarak budur.